Synchronizacja działań ratowniczo – gaśniczych prowadzonych przez wszystkie zastępy

Odpowiednia synchronizacja wszystkich działań ratowniczo – gaśniczych jest ostatnim elementem potrzebnym do przeprowadzenia efektywnej akcji. Odpowiedzialnym za przydzielenie wszystkim ratownikom zadań jest kierujący akcją. Do jego obowiązków należy rozpoznanie zagrożeń wynikających z pożaru, w miarę potrzeby przydzielenie dodatkowych sił i środków na miejsce działań, rozdzielenie zastępom zadań ratowniczych, wyznaczenie zastępów odpowiedzialnych za ratowanie, wentylację, lokalizację pożaru, osłonę budynków oraz zasilanie. Do niego też należy kontrola wydanych rozkazów i weryfikacja zamiaru taktycznego.
W Państwowej Straży Pożarnej przyjęte zostały pewne standardy podziału zadań podczas akcji. Przykładowo do pożaru wewnętrznego dysponowane są dwa samochody gaśnicze i dodatkowo samochód specjalny z drabiną przy pożarze powyżej 3 kondygnacji. Zadaniem załogi pierwszego gaśniczego jest zbudowanie linii głównej oraz gaśniczej. Zadaniem drugiego samochodu gaśniczego jest zapewnienie zasilania do pierwszego samochodu gaśniczego oraz zasilania do drugiego samochodu gaśniczego. Bardzo podobne podziały zastosowane są do pożarów wewnętrznych pierwszej kondygnacji, ostatniej kondygnacji, pożaru piwnicy czy pożaru poddasza mimo, że pożary te różnią się od siebie oraz niosą ze sobą inne niebezpieczeństwa.
Omówione standardy dysponowania samochodów do pożarów wewnętrznych nie biorą pod uwagę zadysponowania samochodu specjalnego z drabiną lub podnośnikiem hydraulicznym do pożarów poddaszy domów mieszkalnych o zabudowie jednorodzinnej lub wielorodzinnej. Przykładem takiego pożaru jest omówiony wcześniej pożar w Racławicach Małych – mimo udziału w działaniach 12 zastępów Straży Pożarnej nie został zadysponowany żaden samochód specjalny z drabiną lub podnośnikiem.
Przy tak ogólnym dysponowaniu brak jest sprecyzowanego podziału zadań dla poszczególnych ratowników. Podział tych zadań nie uwzględnia również takich aspektów jak ratowanie życia, podmiana i asekuracja ekip pracujących w środku budynku oraz osłona budynków sąsiadujących.
W przypadku małych pożarów mieszkań, obejmujących jedno pomieszczenie, taktyka którą używamy okazuje się być skuteczna – większość pożarów jest opanowanych zanim zdążą się w pełni rozwinąć.
Problemy wychodzą dopiero przy pożarach obejmujących swoim działaniem większą powierzchnię. W tych przypadkach widoczny jest brak organizacji kierującego akcją oraz brak synchronizacji wszystkich działań.
Odpowiednia dobrana taktyka powinna jasno określić: kto ma jakie zadania biorąc pod uwagę możliwości sprzętowe.

Pierwszą czynnością po dotarciu na miejsce akcji jest odpowiednie ustawienie samochodów. Jest to o tyle ważne, że w późniejszych fazach akcji bardzo mało prawdopodobne będzie przestawienie samochodów.

Obecnie jedyny sposób ustawienia pojazdów to jak najszybszy dojazd do miejsca jak najbliżej wejścia do budynku. Zwykle samochody dojeżdżają do budynku z jednej strony ustawiając się jeden za drugim. Ustawienie takie jest błędne.
Szczególnie istotne jest to przy pożarach poddaszy oraz dachów. Przy tych typach pożarów ważne będzie wykorzystanie drabin mechanicznych oraz przenośnych. Ustawienie samochodów powinno być uporządkowane – od początku akcji powinna zostać zwrócona uwaga na odpowiednio bliskie ustawienie drabiny mechanicznej. Nawet jeśli na miejsce akcji pierwszy przyjechał samochód gaśniczy warto jest zaparkować go 10-15 metrów dalej, tak by drabina mechaniczna mogła być zaparkowana odpowiednio blisko. Zaparkowanie samochodu gaśniczego kilka metrów dalej od wejścia budynku nie zepsuje całego zamiaru taktycznego ani nie wpłynie negatywnie na rozwój pożaru – w najgorszym wypadku linia główna będzie musiała być sprawiona z jednego odcinka więcej. Olbrzymią zaletą będzie natomiast możliwość wykorzystania walorów drabiny mechanicznej.
Równie ważne jest by w miarę możliwości dojechać do miejsca pożaru z różnych stron. Dzięki temu mamy dodatkową informację o warunkach panujących od wszystkich stron budynku. Może się okazać na przykład, że przy dojeździe z jednej strony brak jest jakichkolwiek oznak pożaru (brak płomieni, dymu wychodzącego z okna, spanikowanych ludzi), natomiast z drugiej strony budynek może być w pełni opanowany przez pożar.

3-39r.jpg

Rys. 39. Odpowiedni dojazd do budynku;
źródło: H. Richman: „Engine Company Fireground Operations. Second Edition” – National Fire Protection Association.


W przypadku budynków małych – domków jednorodzinnych – błędem jest parkowanie samochodów gaśniczych od razu po dojeździe na miejsce. W miarę możliwości warto objechać budynek z dwóch stron – rozwiązanie to zajmuje tylko kilkanaście sekund więcej, a daje nam więcej informacji o stopniu opanowania budynku przez pożar.
3-40r.jpg

Rys. 40. Dojazd do budynku;
źródło: H. Richman: „Engine Company Fireground Operations. Second Edition” – National Fire Protection Association.


Kolejnym elementem, po odpowiednim ustawieniu samochodów, jest moment wejścia do działań roty z linią gaśniczą. Omówione były już wcześniej zalety wentylacji – powoduje ona większą widoczność podczas pożaru oraz zmniejsza temperaturę panującą w budynku. Dlatego w pierwszej kolejności należy wyznaczyć rotę, której zadaniem będzie przeprowadzenie wentylacji. Równocześnie inna rota powinna zająć się zabraniem odpowiedniego sprzętu (aparaty ochrony dróg oddechowych, sprzęt burzący itd.) oraz przygotowaniem linii gaśniczej. Moment wejścia roty gaśniczej do działań powinien być zsynchronizowany z działaniami wentylacyjnymi1.
3-41r.jpg

Rys. 41. Moment wejścia roty gaśniczej po przeprowadzonej wentylacji;
źródło: „Essentials of Fire Fighting, Fourth Edition” – International Fire Service Training Association.


Podczas wykonywania wentylacji powinna być zwrócona szczególna uwaga na zbudowanie stanowiska gaśniczego na dachu. Stanowisko to ma za zadanie osłonić ekipę przeprowadzającą wentylację w przypadku nagłego wydostania się pożaru na dach.
3-42r.jpg

Rys. 42. Stanowisko gaśnicze osłaniające ratownika wykonującego wentylację;
źródło: „Essentials of Fire Fighting, Fourth Edition” – International Fire Service Training Association.


Ekipa wyznaczona do przeprowadzenia wentylacji, po jej zakończeniu powinna opuścić dach. Z uwagi na niebezpieczeństwa wynikające z osłabionej konstrukcji dachu nie należy pozostawać na nim bez zbędnej potrzeby. Po przeprowadzonej wentylacji należy rozpocząć działania gaśnicze prowadzone wewnątrz budynku.
3-43r.jpg

Rys. 43. Rozpoczęcie działań gaśniczych po przeprowadzonej wentylacji;
źródło: Glenn A. Gaines: „Firefighting Operations In Garden Apartments and Townhouses”, Robert
J. Brady Co. 1978.


Działania gaśnicze podczas pożarów dachów i poddaszy powinny być prowadzone zarówno od wewnątrz budynku jak i z zewnątrz.
Po przeprowadzeniu wentylacji należy jednak zwrócić uwagę by prądy gaśnicze podawane z zewnątrz budynku nie zakłóciły procesu wentylacji, a miały na celu jedynie osłonę tych części dachu i budynku, które są narażone na działanie promieniowania cieplnego (sytuacja 1 na rys. 43.). Równocześnie powinny być prowadzone działania gaśnicze wewnątrz budynku, które mają na celu ograniczenie rozprzestrzenienia się oraz likwidację pożaru (sytuacja 2 na
rys. 43).
Przy omawianych pożarach należy zwrócić uwagę na kierunek wiatru (oznaczony strzałką na rys. 43.) oraz tak prowadzić działania gaśnicze by zatrzymać pożar rozprzestrzeniający się zgodnie z kierunkiem wiatru.
3-44r.jpg

Rys. 44. Działanie gaśnicze mające na celu osłonę dachu (1) oraz zatrzymanie rozprzestrzeniania się pożaru (2);
źródło: Glenn A. Gaines: „Firefighting Operations In Garden Apartments and Townhouses”, Robert J. Brady Co. 1978.


Działania gaśnicze wewnątrz budynku mogą równie dobrze być prowadzone z dwóch stron – zapobiegając rozprzestrzenianiu się pożaru z jednej strony oraz dodatkowo atakując pożar z drugiej strony. Zaletą w tym przypadku jest to, że przy odpowiedniej wydajności podawania środków gaśniczych, rozprzestrzenianie pożaru będzie zatrzymane w określonej kubaturze2.
Opierając się o rys. 44. działania gaśnicze prowadzone są z trzech stanowisk. Stanowiska gaśnicze wewnątrz budynku mają za zadanie ograniczyć rozprzestrzenianie się pożaru. Podając prądy gaśnicze z kondygnacji niższej odcinamy możliwość objęcia pożarem nowej powierzchni. Dodatkowo stanowisko gaśnicze zbudowane na drabinie mechanicznej ma za zadanie schłodzić dach, a tym samym osłonić go przed działaniem promieniowania cieplnego. Działając prądem gaśniczym ze stanowiska wyższego należy zwrócić uwagę, by środek gaśniczy był podawany na dach (biorąc pod uwagę kierunek wiatru), a nie do środka budynku przez wykonany wcześniej otwór wentylacyjny. Podanie środka gaśniczego przez otwór w dachu spowoduje zakłócenie procesu wentylacji. Jeżeli dodatkowo użyjemy zwartego strumienia środka gaśniczego pożar, zamiast tłumiony, może objąć nowe powierzchnie. Będzie to tym samym niebezpieczne dla ekip pracujących wewnątrz budynku3.
3-45r.jpg

Rys. 45. Działania gaśnicze podczas pożaru poddasza;
źródło: Glenn A. Gaines: „Firefighting Operations In Garden Apartments and Townhouses”, Robert J. Brady Co. 1978.


W przypadku szybko rozprzestrzeniającego się pożaru warto wykorzystać wcześniej omawianą przecinkę w poprzek całego dachu, tzw. Trench Cut.
Po wykonaniu otworu, który umożliwi wentylację pomieszczenia, należy wykonać dwa cięcia w poprzek dachu. Miejsca cięć należy wybrać tak, aby pożar znajdował się pomiędzy nimi. Działania gaśnicze w tym przypadku mają za zadanie nie dopuścić do rozprzestrzenienia się pożaru. Dzięki wentylacji gorące, niespalone gazy będą wydobywać się na zewnątrz budynku. Dodatkowo zostało przygotowane stanowisko gaśnicze na dachu, które ma za zadanie osłonić dach oraz w razie potrzeby zgasić przestrzeń dachową objętą pożarem4.
3-46r.jpg

Rys. 46. Wykorzystanie przecinki dachu tzw. Trench Cut przy pożarach poddaszy;
źródło: James P. Smith: „Strategic and Tactical Considerations on the Fireground”, 2002.


Taktykę tą można również wykorzystać w przypadku gdy pożar znajduje się w jednym końcu budynku. Po wykonaniu wentylacji, należy wykonać cięcie Trench Cut – dzięki temu pożar nie rozprzestrzeni się dalej niż do miejsca przecięcia dachu.
Podanie prądu gaśniczego odetnie rozwój pożaru oraz przyspieszy proces wentylacji.
3-47r.jpg

Rys. 47. Wykorzystanie przecinki dachu tzw. Trench Cut przy pożarach poddaszy;
źródło: „Essentials of Fire Fighting, Fourth Edition” – International Fire Service Training Association.


Sytuacja przedstawiona na rys. 47. obrazuje sposób w jaki przeprowadzona została akcja gaszenia pożaru poddasza w budynku mieszkalnym.
Analizując obecnie używaną przez Państwową Straż Pożarną taktykę, zadysponowane powinny być 2 samochody gaśnicze oraz samochód specjalny z drabiną mechaniczną lub podnośnikiem.
Istnieje duża szansa, że wszystkie samochody zostałyby zaparkowane po jednej stronie budynku. W pierwszej kolejności wprowadzona by była linia gaśnicza do budynku. Warto podkreślić, że w standardach postępowania zapomniany został aspekt ratowania ludzi – od początku akcji nie ma określonej ekipy ratowników odpowiedzialnych za przeszukanie oraz ratowanie zagrożonych ludzi z budynku.
3-48r.jpg

Rys. 48. Działania gaśnicze podczas pożaru poddasza;
źródło: Glenn A. Gaines: „Firefighting Operations In Garden Apartments and Townhouses”, Robert J. Brady Co. 1978.


Sytuacja na rys. 47. przedstawia nam nieco inną koncepcję. Do działań zadysponowane zostały trzy samochody gaśnicze, drabina mechaniczna oraz podnośnik hydrauliczny (obraz z drugiej strony budynku przedstawia rys. 48.). Samochody w momencie dojazdu ustawione zostały po różnych stronach budynku. Umożliwiło to bardziej dokładne rozpoznanie jeszcze przed momentem wejścia do akcji.
Należy zwrócić uwagę na ustawienie samochodu specjalnego z drabiną oraz podnośnika hydraulicznego. Rys. 47. nie wskazuje, który samochód dojechał pierwszy na miejsce akcji, jednak widać z niego wyraźnie, że samochody specjalne zostały zaparkowane tak, by istniała możliwość ich wykorzystania bez konieczności późniejszego przestawiania samochodów.
W pierwszej kolejności działania ratowniczo – gaśnicze polegają na przystąpieniu do wentylacji. Umożliwi to większą widoczność podczas akcji oraz zmniejszy temperaturę panującą w budynku.
Jednocześnie zamiar taktyczny jasno określa kto ma jakie obowiązki – do głównych celów należy zbudowanie stanowisk gaśniczych oraz ratowanie ludzi uwięzionych na ostatniej kondygnacji.
Do budynku zostały wprowadzone dwie linie gaśnicze mające na celu zlokalizowanie pożaru. Linie te wprowadzone są do budynku z dwóch różnych stron, co pozwala na zatrzymanie rozprzestrzeniania się pożaru.
Możliwość ewakuacji, w przypadku nagłej zmiany warunków panujących w budynku, została zapewniona poprzez dostawienie drabin przenośnych do okien. Drabiny te zostały sprawione również z dwóch stron budynków, zabezpieczając w ten sposób oba zastępy prowadzące działania gaśnicze.
Ewakuacja poszkodowanych jest prowadzona przy pomocy drabiny mechanicznej. Na rys. 48. widać kolejny raz ustawienie samochodów specjalnych podczas pożaru. Do osłony poszkodowanych została również sprawiona linia gaśnicza poprowadzona po drabinie przystawnej. Strażak prowadzący działania gaśnicze z tej linii ma za zadanie schładzać strefę, znajdującą się w bezpośrednim sąsiedztwie ratowanych ludzi oraz izolować ich od działania płomieni oraz dymu.
3-49r.jpg

Rys. 49. Działania gaśnicze podczas pożaru poddasza;
źródło: Glenn A. Gaines: „Firefighting Operations In Garden Apartments and Townhouses”, Robert J. Brady Co. 1978.


W wyniku promieniowania cieplnego zagrożony został również budynek sąsiadujący. Stanowisko gaśnicze kierowane z podnośnika hydraulicznego ma za zadanie schładzać dach zagrożonego budynku. Do tego celu został użyty prąd rozproszony. Podczas tych działań gaśniczych prąd wody nie jest skierowany bezpośrednio na dach płonącego budynku – spowodowało by to przerwanie procesu wentylacji i skierowało płomienie do środka budynku, co z kolei zagraża ekipom pracującym wewnątrz budynku.
Warto zwrócić uwagę na kilka podstawowych faktów w wyżej omówionym przykładzie:
  • do działań zadysponowane zostały dwa samochody specjalne z drabiną lub podnośnikiem, z których oba były wykorzystane już od samego początku trwania akcji;
  • samochody ustawione zostały z dwóch stron budynku, co umożliwiło lepsze rozpoznanie akcji już w momencie przyjazdu na miejsce działań;
  • została przeprowadzona skoordynowana wentylacja taktyczna;
  • stanowiska gaśnicze zostały tak zbudowane, by umożliwiły przeprowadzenie ataku na pożar z dwóch stron;
  • zostało zapewnione więcej niż jedno wyjście z budynku dla pracujących w środku ratowników (poprzez klatkę schodową oraz drabiny przystawne);
  • ratowanie ludzi odbyło się z asekuracją prądu gaśniczego mającego na celu osłonięcie ratowanych;
  • została zapewniona na osłona budynku zagrożonego przy wykorzystaniu podnośnika hydraulicznego.

Do istotnych należy fakt, że wszystkie wymienione zadania powinny zostać jasno określone na początku trwania akcji. Od pierwszych minut kierujący działaniami ratowniczymi powinien wyznaczyć ratowników odpowiedzialnych za wentylację, gaszenie, ratowanie, osłonę budynków oraz zasilanie.
Do jego obowiązków należy również odpowiednia weryfikacja zamiaru taktycznego oraz w razie potrzeby jego korekta.
Przy pożarach dachów oraz poddaszy ważne jest również zachowanie łączności pomiędzy zastępami oraz dowódcą. Kierujący działaniami oraz pozostali ratownicy powinni posiadać informacje o przebiegu wentylacji, tak by prawidłowo określić moment wejścia do działań roty gaśniczej. Dowódca powinien być również informowany na bieżąco o przebiegu i postępach akcji tak by mógł weryfikować swoje decyzje.

O ile nie zaznaczono inaczej, treść tej strony objęta jest licencją Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 3.0 License